Van ketchup tot auto-onderdelen: Cuba krijgt een make-over voor de particuliere sector
Een taxichauffeur navigeert met zijn klassieke Amerikaanse auto langs de ‘Capitolio’, geïnspireerd op het Amerikaanse Capitool en andere iconische gebouwen over de hele wereld, in Havana, Cuba, donderdag 25 juni 2026. (AP Photo/Ramon Espinosa)
Van supermarkten tot restaurants en brandstof: Cuba’s snelgroeiende particuliere sector vult het vacuüm dat is achtergelaten door een instortende communistische staat.
klasse = “cf”>
De dagen dat Cubanen rantsoenboekjes gebruikten om al hun essentiële levensbehoeften in staatsbodega’s te kopen, naderen een einde, versneld door de ergste economische crisis in de recente geschiedenis en een verlammende Amerikaanse brandstofblokkade.
Joaquin Velazquez zit op de veranda van een door de staat gerunde supermarkt in de wijk Vedado in Havana en kijkt naar het komen en gaan van de naastgelegen privé-minimarkt.
De twee winkels vertellen het verhaal van twee Cuba’s: het ene, dat snel verdwijnt, waarin de staat voor iedereen zorgt, en het andere, nieuwer, waarin mensen steeds meer voor zichzelf moeten zorgen.
De schappen van de bodega zijn opvallend bijna leeg, nu de staat geen harde valuta meer heeft die hij nodig heeft om goederen te importeren en door te verkopen tegen zwaar gesubsidieerde prijzen, zoals hij al tientallen jaren doet.
Het aangrenzende ‘mipyme’ – Cuba’s acroniem voor kleine bedrijven dat wordt gebruikt als afkorting voor elke particuliere onderneming – is een beeld van overvloed en biedt alles, van rijst, Cuba’s voornaamste zetmeel, tot rum en ketchup.
De overvloed, die naar verwachting zal toenemen als gevolg van de grote hervormingen van de vrije markt die in juni zijn aangenomen, heeft echter een prijs: $ 3 voor een liter bakolie, een stratosferisch bedrag voor mensen met minuscule staatssalarissen betaald in peso’s.
klasse = “cf”>
De olie alleen al vertegenwoordigt de helft van Velazquez’ maandelijkse pensioen.
“Voor mij is het alsof ‘mipymes’ niet bestaan”, zei de gepensioneerde bewaker.
In heel Havana transformeren particuliere ondernemingen het landschap, waarbij nieuwe bedrijven die koud bier, huishoudelijke apparaten of auto-onderdelen aanbieden, in een verbijsterend tempo opduiken.
Omdat er in Cuba geen toestemming is voor commerciële panden – een van de vele beperkingen op zakendoen die door de hervormingen zullen worden opgeheven – zijn deze ondernemingen geen huizen meer, garages of, zoals in het geval van de ‘mipyme’ in de Vedado van Havana, in ruimte gehuurd van een noodlijdende bodega.
Het is een radicale make-over voor een staat in Sovjetstijl die volledig verstoken is van reclame, waar de staat ruim een halve eeuw lang vrijwel elk activiteitengebied domineerde, van industrie tot landbouw en horeca.
De eerste grote stap richting een markteconomie kwam in 2021 toen kleine bedrijven met maximaal 100 werknemers – de beroemde ‘mipymes’ – toestemming kregen.
Vijf jaar later zijn ze volgens officiële cijfers goed voor ruim de helft van alle detailhandelsverkopen en kijken ze naar nieuwe kansen, onder meer op het gebied van vastgoedontwikkeling, het bankwezen en de landbouw.
klasse = “cf”>
De opkomst van de ‘mipymero’, zoals ondernemers bekend staan, heeft de ongelijkheid verdiept in wat ooit een klassenloze samenleving was.
De nieuwe rijken rijden in SUV’s langs afbrokkelende neoklassieke herenhuizen aan de beroemde Malecon-boulevard aan de kust van Havana.
Ondertussen leven mensen zonder familie in het buitenland die hen dollars sturen of online eten voor hen bestellen een steeds onzekerder bestaan, zoals Maritza Gomez, een 62-jarige scheikundige.
‘Op een gegeven moment moeten we een meer haalbare oplossing vinden voor gewone Cubanen’, zei ze.
klasse = “cf”>
Washington, dat in januari een brandstofblokkade aan Cuba oplegde en sancties tegen de staat oplegde – bovenop een zes decennia oud handelsembargo – heeft blijk gegeven van steun aan de particuliere sector.
De import uit de Verenigde Staten door particuliere bedrijven is in vijf jaar tijd vervijfvoudigd. Maar de brandstofblokkade schaadt het bedrijfsleven, dat wordt verstikt door stroomstoringen die soms wel dertig uur aan een stuk duren, en brandstofprijzen die kunnen oplopen tot acht dollar per liter.
Carlos Enrique Gonzalez, een econoom aan de Universiteit van Havana, drong er bij de regering op aan snel hervormingen door te voeren om de verloren geloofwaardigheid te herstellen.
“Als mensen zien dat wat werd voorgesteld, wordt gedaan en dat er een geleidelijk herstel plaatsvindt, zullen ze weer vertrouwen krijgen.”
