Land, water, kleivorm Çanakkale Biënnale
De biënnale beslaat 15 locaties en verandert het stedelijke en landelijke landschap van Çanakkale in een tentoonstellingsruimte.
Net als getijden die kustlijnen hervormen, onderzoekt de 10e Çanakkale Biënnale hoe de natuur, het geheugen en de menselijke ervaring worden getransformeerd door de voortdurende interactie tussen water en land, waarbij meer dan 60 kunstenaars uit negen landen in het noordwesten van Türkiye samenkomen.
klasse = “cf”>
Met de titel ‘Metcezir // Ebb & Flow’ opende de biënnale op 10 oktober in het Troy Museum, waarbij gebruik werd gemaakt van de kustgeografie, keramische tradities en archeologisch erfgoed van Çanakkale om de sporen te onderzoeken die deze ontmoetingen hebben achtergelaten. Verspreid over 15 locaties in het stadscentrum en omliggende landelijke nederzettingen, maakt de tentoonstelling de regio zelf onderdeel van de ervaring.
De beweging van de getijden biedt een raamwerk voor het denken over verandering: kustlijnen eroderen en accumuleren sediment, terwijl landschappen het bewijs bewaren van wat er doorheen is gegaan. De biënnale breidt deze natuurlijke cyclus uit naar vragen over cultureel geheugen, materiële productie en de relatie van de mens met het milieu.
De setting geeft het thema een bijzondere weerklank. Gelegen langs de Dardanellen, die de Egeïsche Zee en de Zee van Marmara met elkaar verbinden, is Çanakkale lange tijd gevormd door de beweging van water, het levensonderhoud aan de kust en zijn culturele geschiedenis. De kunstwerken onderzoeken hoe de natuurlijke wereld de menselijke ervaring vormgeeft en hoe mensen op hun beurt hun stempel drukken op de omgeving waarin ze leven.
Keramiek staat centraal
klasse = “cf”>
Het Troy Museum vormt de ankerplaats voor de eerste ‘Special Focus: Keramiek’ van de biënnale, waarbij hedendaagse werken van kunstenaars als Füreya Koral, Elif Uras en SEDNA in dialoog worden gebracht met het archeologische erfgoed van de regio.
Onder de deelnemende kunstenaars bevindt zich Lara Ögel, die ‘Gravity’ tentoonstelt. Zij beschouwt klei als meer dan een materiaal en beschrijft het als een lichaam dat geleefde ervaringen weerspiegelt en draagt. “Het barsten, afstoten, uitzetten en samentrekken van de klei zijn allemaal van groot belang”, zegt Ögel. Ze beschouwt deze fysieke veranderingen als een visuele kaart van innerlijke ervaringen, waarbij de lagen van het materiaal de emotionele en existentiële veranderingen weerspiegelen die mensen ondergaan. Werken met keramiek, zo voegde ze eraan toe, vereist geduld, begrip en tijd, en wordt een vorm van confrontatie met de eigen ziel.
SEDNA presenteert twee nieuwe werken geïnspireerd door herinnering en transformatie. “İz” (Trace) is gebaseerd op sporen die de zee op het zand heeft achtergelaten en de indrukken die ervaringen achterlaten op lichaam en geest. De gedraaide vorm roept zusterschap, onderlinge verbondenheid en veerkracht op. “TAÇ” (Kroon) combineert ondertussen handgemaakte glasscènes, planten verzameld uit de museumtuin en verwijzingen naar de zon en levenscycli, en presenteert de opgebouwde ervaringen als een verslag van de herinnering.
In het stadscentrum brengt Mavi Ev (Blauw Huis) keramiek- en glaswerk, schilderkunst en digitale kunst samen. Gülden Ataman’s ‘For Eyes That Listen, For Hands That Watch’ daagt conventionele ideeën over de kwetsbaarheid en functie van het materiaal uit. In plaats van ze als muziekinstrumenten te beschouwen, beschrijft ze elk stuk als een ‘geluidzoekend apparaat’ voor akoestische verkenning. “Hun output hangt volledig af van de handvaardigheid en de scherpe luistervaardigheid van de artiest”, zei Ataman. De geluiden die naar voren komen, zijn afhankelijk van de aanraking en de combinaties die door elke artiest worden gekozen, waardoor mogelijk geheel nieuwe akoestische ervaringen ontstaan. Lokale muzikanten onderzoeken deze mogelijkheden in een video-installatie op de locatie.
klasse = “cf”>
De Duitse kunstenaar Gerrit Frohne-Brinkmann plaatst intussen in ‘Pack’ een handgemaakte keramische slang naast een in massa geproduceerd zingend visspeeltje. Op basis van de historische keramiek van Çanakkale, bekend om hun dierenmotieven, brengt hij traditioneel vakmanschap in gesprek met een bekend object uit de populaire cultuur. “Ik geniet echt van de confrontatie tussen deze twee verschillende beeldhouwstijlen”, zei hij, waarbij hij het contrast benadrukte tussen handgemaakte en in massa geproduceerde objecten die dieren voorstellen maar verschillende waarden en betekenissen hebben.
klasse = “cf”>
De biënnale strekt zich uit tot gebouwen waarvan het eerdere gebruik de geschiedenis van de stad weerspiegelt. De Korfmann-bibliotheek, gehuisvest in een voormalig school- en tabaksmagazijn, presenteert werken die verband houden met archeologisch erfgoed en traditionele bouwtechnieken, waaronder Funda Susamoğlu’s reactie op een terracotta figuur in het Troya Museum en Eymen Aktel’s werk met adobe.
Langs de rivieroever van de Sarıçay herbergen voormalige eikelpakhuizen nu verschillende tentoonstellingsruimtes. MAHAL bevat Summer Rain – The Smell of Memories van Johannes Vogl, waarin de geur van regen op Egeïsche bodem en vegetatie wordt onderzocht. Het naburige DemirHAN presenteert werken van kunstenaars als Ozan Atalan en Mesut Öztürk, wier stukken putten uit video, keramische fragmenten en vuurstenen.
De Balıkhane, een werkende vismarkt, herbergt werken die zich bezighouden met mariene ecosystemen en kustlandschappen. Deze omvatten het project van Carmen Bouyer dat de Gediz- en Rhône-delta’s met elkaar verbindt, en de digitaal geconstrueerde onderwateromgeving van Annika Boll. Op het industrieterrein ASTİM kunnen bezoekers werken zien van A. Serkan Aka en Gözde Mimiko Türkkan in Helin Boztepe Studio en van Manfred Heinze in Süleyman Yılmaz Studio. Het locatiespecifieke openbare kunstwerk van de Britse kunstenaar Kay Aplin in het Çanakkale Biennial Park is gebaseerd op de negen archeologische nederzettingslagen van Troje. Negen keramische tegelontwerpen combineren lokale botanische motieven met vormen ontleend aan archeologische vondsten. De installatie, geproduceerd met steun van Kale Group, is bedoeld om na de sluiting van de biënnale in de stad te blijven.
Iets verderop is in ORMOS, in het dorp Yukarı Tartışık, werk te zien van Can Altay, Renée Levi en Stijn Ank. Het Adatepe Olijfoliemuseum presenteert werken van Andreas Treske en Fulya Çetin, terwijl gerestaureerde stenen huizen in İda Blue in Adatepe werken tentoonstellen van Dilara Akay, Hakan Yılmaz en Meliha Coşkun.
De biënnale markeert ook de twintigste verjaardag van het Çanakkale Biennial Initiative (CABININ), dat zich heeft ingezet voor het ondersteunen van hedendaagse kunst in een stad buiten de belangrijkste culturele centra van Türkiye. Samen nodigen de tentoonstellingen, die tot 20 november lopen, bezoekers uit om verandering niet te beschouwen als een duidelijke breuk met het verleden, maar als een voortdurend proces waarin landschappen, materialen en menselijke ervaringen elkaar voortdurend vormen.
